eGFR to szacowany przesącz kłębuszkowy, czyli ile mililitrów krwi nerki oczyszczają w ciągu minuty, w przeliczeniu na standardową powierzchnię ciała (ml/min/1,73 m²). Laboratorium wylicza go z kreatyniny, wieku i płci. Wynik 60 lub więcej zwykle oznacza prawidłową lub łagodnie obniżoną funkcję nerek, a poniżej 60 przez ponad 3 miesiące spełnia kryterium przewlekłej choroby nerek.
| Kategoria | Norma |
|---|---|
| G1: prawidłowy lub wysoki | 90 i więcej ml/min/1,73 m² (kategorie KDIGO) |
| G2: łagodnie obniżony | 60–89 ml/min/1,73 m² (kategorie KDIGO) |
| G3a: łagodnie do umiarkowanie | 45–59 ml/min/1,73 m² (kategorie KDIGO) |
| G3b: umiarkowanie do ciężko | 30–44 ml/min/1,73 m² (kategorie KDIGO) |
| G4: ciężko obniżony | 15–29 ml/min/1,73 m² (kategorie KDIGO) |
| G5: niewydolność nerek | poniżej 15 ml/min/1,73 m² (kategorie KDIGO) |
G1 i G2 to przewlekła choroba nerek tylko wtedy, gdy są inne znaki uszkodzenia nerek, np. albumina w moczu.
Wiele polskich laboratoriów nie podaje dokładnej wartości powyżej 60 lub 90, tylko drukuje „>60” albo „>90 ml/min/1,73 m²”. Wynik „>60” oznacza, że eGFR jest co najmniej w kategorii G2 i sam w sobie nie wskazuje na przewlekłą chorobę nerek. Wynik dokładnie 60 to granica: jeśli nie ma białka w moczu ani innych nieprawidłowości, zwykle uznaje się go za łagodne obniżenie, często związane z wiekiem.
eGFR jest wiarygodny tylko w stabilnym stanie. Przy odwodnieniu, ostrej chorobie czy szybkich zmianach kreatyniny wzór nie działa dobrze i wynik trzeba powtórzyć.
Międzynarodowe wytyczne KDIGO opisują przewlekłą chorobę nerek dwiema literami. G (od GFR) to kategoria eGFR z tabeli powyżej. A (od albuminurii) to ilość albuminy w moczu, mierzona wskaźnikiem albumina/kreatynina (UACR): A1 poniżej 30 mg/g, A2 30–300 mg/g, A3 powyżej 300 mg/g. Na przykład „G3a A1” oznacza umiarkowanie obniżony eGFR bez istotnego białkomoczu, z niższym ryzykiem niż „G3a A3”.
To dlatego lekarz przy niskim eGFR zleca badanie moczu z UACR: albuminuria często mówi o ryzyku więcej niż sam eGFR.
Po czterdziestce przesącz kłębuszkowy spada naturalnie, średnio o ok. 1 ml/min rocznie. U zdrowej 80-latki eGFR 55–65 bywa więc stanem typowym dla wieku. Zgodnie z KDIGO taki wynik wciąż klasyfikuje się jako G3a, ale bez albuminurii i przy stabilnych wartościach ryzyko powikłań jest niskie. Znaczenie ma wtedy głównie dobór dawek leków, które usuwają nerki.
Wzór CKD-EPI, którego używa większość polskich laboratoriów, opracowano dla dorosłych w stabilnym stanie. U dzieci stosuje się inne wzory (np. Schwartza), dlatego wydruk dla dziecka bywa bez eGFR. W ciąży przesącz kłębuszkowy fizjologicznie rośnie, a kreatynina spada, więc eGFR z kreatyniny nie jest miarodajny. U osób z bardzo dużą otyłością lub skrajnie niską masą ciała przeliczenie na 1,73 m² powierzchni ciała też może wprowadzać w błąd. W tych sytuacjach lekarz ocenia funkcję nerek inaczej, np. z cystatyny C lub dobowej zbiórki moczu.
eGFR może przejściowo spaść, gdy kreatynina wzrośnie z powodów niezwiązanych z trwałym uszkodzeniem nerek: odwodnienie (upał, biegunka, wymioty, mało picia), duży posiłek mięsny, intensywny trening, suplementy z kreatyną, ostra infekcja, niektóre leki. Wtedy powtórzenie badania po nawodnieniu i bez wysiłku często daje wynik lepszy o kilka–kilkanaście punktów.
Odwrotnie, u osób z bardzo małą masą mięśniową (seniorzy, osoby po amputacji, niedożywione) eGFR z kreatyniny może zawyżać rzeczywistą funkcję nerek. W takich sytuacjach przydaje się eGFR z cystatyny C.
Najważniejsze działania dotyczą przyczyn: dobra kontrola ciśnienia i cukru, rzucenie palenia, utrzymanie prawidłowej masy ciała. Warto unikać nadmiernego i długotrwałego przyjmowania leków przeciwbólowych bez recepty i suplementów „na nerki” bez konsultacji. Przy każdej wizycie u lekarza czy farmaceuty dobrze jest wspomnieć o obniżonym eGFR, bo wpływa to na dawki wielu leków i środków kontrastowych. Kontrole eGFR i UACR robi się zwykle raz lub kilka razy w roku, zależnie od kategorii.
Wynik poniżej 60 warto omówić z lekarzem rodzinnym i powtórzyć z badaniem moczu. Pilniej, gdy:
Opracowano na podstawie publicznie dostępnych materiałów:
Nie musisz sam rozszyfrowywać liczb: zrób zdjęcie wyniku, a aplikacja wyjaśni „eGFR niskie” i pozostałe parametry prostymi słowami — co jest w normie, a na co zwrócić uwagę.
App StoreGoogle PlayWersja w przeglądarceTo granica między kategorią G2 a G3a. Bez białka w moczu i przy stabilnych wynikach zwykle oznacza łagodne obniżenie, często związane z wiekiem. Poniżej 60 przez ponad 3 miesiące spełnia kryterium przewlekłej choroby nerek.
Że funkcja nerek jest prawidłowa lub łagodnie obniżona. Wiele laboratoriów nie podaje dokładnej liczby powyżej 60 i drukuje po prostu „>60”.
90 ml/min/1,73 m² i więcej uznaje się za prawidłowe; 60–89 to łagodne obniżenie, które bez innych nieprawidłowości nie jest chorobą.
Tak. Odwodnienie podnosi kreatyninę, a wyliczony eGFR spada. Po nawodnieniu wynik często się poprawia, dlatego niski eGFR warto powtórzyć.
Utraconej funkcji zwykle nie da się odzyskać, ale można znacznie spowolnić jej spadek: kontrola ciśnienia i cukru, rzucenie palenia, unikanie leków szkodzących nerkom. Przejściowe spadki po odwodnieniu ustępują same.
Materiał ma charakter informacyjny, nie jest opinią lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Wartości referencyjne zależą od laboratorium i metody — kieruj się zakresem podanym na swoim wyniku badań. Ostateczną interpretację wyników przeprowadza lekarz.
Ponyatno